nhân chi sơ tính bổn gì?

Rằng:

“Trái với yêu không phải là ghét, mà là sự lãng quên. Trái với nghệ thuật không phải là sự xấu xí mà là sự lãng quên. Trái với sự sống không phải là cái chết mà là sự lãng quên…”

Câu ở trên được trích từ hồi ký “Night” [Tạm dịch: Đêm tối] đã đạt giải Nobel của nhà văn người Do Thái Elie Wisel. Trong “Night”, ông kể lại những ngày tháng kinh hoàng của ông khi còn là một cậu bé 16 tuổi trong trại tập trung với niềm tin “người sống sót” như ông phải có trách nhiệm kể lại lịch sử. Hình minh họa là những người sống sót từ trại tập trung Buchenwald (Đức) trong chiến tranh thế giới thứ 2, Elie nằm ở hàng thứ hai, thứ bảy đếm từ trái qua. Bài viết này mình ghi lại mấy điểm chính từ bài thuyết trình của các bạn cùng lớp.

Cô giáo cho tụi mình đọc phần lời bạt, chương đầu và chương cuối của “Night”, sau này cô có hối hận là nên cho tụi mình đọc hết sách. Tuy không đọc hết nhưng từ các chương được giao tụi mình đã mường tượng được chuyện gì đang xảy ra. Mùa xuân năm 1944, cậu bé Elie Wisel bị bắt giải vào trại tập trung cùng với  người cha ốm yếu, bệnh tật của mình. Trên đường di chuyển từ trại này sang trại khác cùng với quãng thời gian sống trong trại tập trung, Wisel đã chứng kiến cái chết đau đớn của cha mình, sự đau khổ vì bị hành hạ của những người Do Thái. Đau lòng hơn, theo ông là chứng kiến cảnh nhân tính và tình người bị chà đạp khi người ta sẵn sàng đánh nhau để giành mẩu bánh mì, khi người hành hạ người, khi mỗi ngày hàng trăm người chết hoặc nằm chờ chết, khi con người tuyệt vọng chỉ mong được “ban” cho một phát súng chết đi; thậm chí chính cậu cũng có lúc bị “thử thách” khi dằn xé suy nghĩ có nên chia nước và bánh mì cho cha hay không khi cả Wisel cũng đói lả.

Với những “dữ kiện” đó, bạn mình đã bình luận và đặt ra một số câu hỏi mở.

  1.  Nhờ có đứa con mà người cha ráng gượng sống bằng chút sức lực còn lại, cậu con trai cũng vì cha mà cố gắng. Tuy nhiên, có một lần khi Wisel định chia bánh và nước cho cha thì tên quản trại ngăn lại, nói với cậu rằng lẽ ra cậu đã được ăn nhiều hơn, no hơn, uống nhiều hơn, đỡ khát hơn nếu không chia cho cha cậu. Và Wisel đã khựng lại đặt cho mình vô số câu hỏi. Mối quan hệ cha – con trong hồi ký có ý nghĩa gì? Với một người sắp chết như cha của Wisel thì đây có phải là “gánh nặng” cho Wisel không? Tại sao khi biết nếu cho cha uống thêm nước sẽ không tốt cho ông nhưng Wisel vẫn cho cha vì không muốn thấy cha đau khổ?
  2. Những người ở trại tập trung có lúc rất tuyệt vọng đến mức chỉ muốn chết quách cho xong. Wisel nhìn bầu trời đêm nghĩ về bình minh, hoàng hôn và hy vọng cho một ngày tự do, dù có nhiều khi cậu hoàn toàn mất kết nối với đời sống vì bị hành hạ quá nhiều. Như vậy nghịch cảnh khiến người ta tin vào tương lai hơn hay sẽ tuyệt vọng hơn? Tại sao có những người muốn chết cho xong lại có những người như cậu bé Wisel tiếp tục chờ đợi?
  3.    Con người sinh ra bản chất tốt hay xấu? Nếu ở trong nghịch cảnh phải lựa chọn bảo toàn cho mạng sống của mình thì họ có tốt không? Tại sao những người trong trại tập trung lại đánh nhau giành mẩu bánh mì nhỏ? Tại sao tên quản trại lại rất khoái chí nhìn những người đó xâu xé nhau?

Bạn mình cho rằng “nhân chi sơ tính bổn ác”, bạn bảo con người tham lam chỉ muốn có nhiều hơn mà chẳng muốn dừng lại. Một bạn khác lại cho rằng con người vốn tính thiện vì biết giúp đỡ người khác và biết hy vọng.

Bờm bổ sung thêm: Bàn về bổn tính con người lúc sinh ra trước đây đã có Mạnh Tử (372-289 TCN) cho rằng “Nhân chi sơ tính bổn thiện” vì mỗi người đều có lòng trắc ẩn, biết xấu hổ, biết từ nhượng và biết thị phi [phân biệt đúng sai]. Trái lại Tuân Tử (298-238 TCN) cho rằng “nhân chi sơ tính bổn ác” vì vậy cần phải có các nỗ lực hậu thiên để tu dưỡng tính cách. Tuân Tử dẫn chứng về tính tham lam, nhút nhát, cả nể của con người để chứng minh người bổn tánh là “ác”.

Ở một khía cạnh khác, các triết gia hiện sinh, ví dụ như Jean Paul Satre lại cho rằng con người trước hết là hư vô [không có bản tính người nào hết], số phận [của con người] được xác định do lựa chọn của chính nó [con người]. Con người là dự phóng [hướng về cái mà nó muốn trở thành]. Câu  nói nổi tiếng của thuyết hiện sinh là “hiện hữu có trước bản chất”, nghĩa là mỗi người phải “hiện hữu”, phải sống với đầy đủ hỉ nộ ái ố rồi mới quyết định “bản chất” của mình. Thế nhưng thế nào là “thiện”, thế nào là “ác”? Làm thế nào để biết mình đã chọn được “bản chất”, mời bạn tiếp tục ngẫm nghĩ 🙂

21/11/2016 – Bờm

Tài liệu tham khảo:

  1. Sách “Lịch sử triết học phương Đông viết cho thanh thiếu niên”, tác giả Kang Sung Ryul, NXB Nhã Nam
  2. Ghi chép của mình từ buổi tọa đàm giới thiệu sách “Thuyết hiện sinh là một thuyết nhân bản” (Jean Paul Satre) của dịch giả Đinh Hồng Phúc (Link: https://goo.gl/f2VRg4)
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s