là con gái…thì như thế nào?

Rằng:

Nối tiếp loạt bài từ lớp “Individual perspective”, hôm nay tụi mình thảo luận tác phẩm “Girl” (Jamaica Kincad). Mình sẽ tóm tắt nội dung chính của “Girl” và tường thuật một số điểm từ bài thuyết trình của các bạn trong lớp.

Mặc dù được xếp vào nhóm truyện ngắn nhưng kết cấu của “Girl” có phần đặc biệt vì truyện chỉ có hai nhân vật – mẹ và con gái, trong đó người mẹ đang giảng giải cho con mình không nên làm gì và phải làm gì để là một cô gái đúng nghĩa. Bạn có thể tìm đọc “Girl” hoặc xem video chính tác giả đọc với đường link ở cuối bài nghen. Từ đầu đến cuối bài giáo huấn, chỉ thấy 3 lần con gái đáp lại mẹ, còn lại đều là các lời dặn dò của mẹ cô; trong đó có 31 lần “đây là cách con làm…” và số lượng tương tự cho “đừng làm…”. Thi thoảng người mẹ còn cảnh cáo con mình đừng mơ trở thành “the slut” (đứa con gái hư) mà theo định nghĩa của bà là những cô gái không tuân theo sự giáo huấn ấy.

“Girl” mở ra buổi thảo lụân sôi nổi cho lớp về “giới tính” (gender) và những gì xã hội đang kỳ vọng “nam” hay “nữ” phải thể hiện. Không chỉ bàn về “girl”, tụi mình còn đặt câu hỏi “xã hội kỳ vọng như thế nào về ‘boys’?” (con trai). Theo dõi tác phẩm của Kincad, dễ thấy vai trò “nội trợ” – trông nom việc nhà cửa bếp núc được tô đậm như là nghĩa vụ và trách nhiệm của các cô gái. Ngược lại các bạn nam trong lớp chia sẻ mình được kỳ vọng phải “mạnh mẽ”, “không được khóc”, “bảo vệ cho người khác”, “cứng rắn”,… Mục đích của bài học này cũng chính là nhìn ra những giới hạn mà chúng ta đang bị dán nhãn bởi “giới tính” (Gender).

Trong bài thuyết trình của các bạn cùng lớp, “giới tính” (gender) được các bạn định nghĩa là những kỳ vọng hoặc quy ước xã hội lên cá nhân; bạn mình dùng hình ảnh “chiếc hộp giới tính” để so sánh. Nhà xã hội học Mary Holmes cho rằng các nhà xã hội học bắt đầu phân định giữa “sex” và “gender” từ những năm 1970; trong đó “sex” là sự phân biệt giống đực – cái dựa trên cấu tạo sinh học và “gender” là sự phân biệt về giới tính (nam – nữ) dựa trên kỳ vọng xã hội. Trong bài viết này mình dùng từ của các bạn “gender” với cách tạm dịch là “giới tính”, bạn có thể hiểu là “giới tính xã hội”. Quay trở lại với bài thuyết trình, bạn mình cho rằng ám ảnh về giới tính có ở khắp mọi nơi; trong khuôn khổ bình luận về “Girls” bạn mình dẫn ví dụ chủ yếu của nữ giới (chứ không phải mình không xem trọng nam giới nha!). Bạn dẫn ví dụ từ một bài TedX Talk về một thí nghiệm trong kỳ thi IB nếu như câu hỏi “Male or Female” được đặt ở cuối bài làm thay vì đầu bài thì các cô gái sẽ làm tốt hơn. Diễn giả ấy cho rằng việc ngay từ đầu đã nhắc đến giới tính sẽ khiến những định kiến về nữ giới được gợi ra, trong đó có những tư tưởng như “con gái không giỏi toán”, “con gái không thông minh”,… từ đó ảnh hưởng đến kết quả bài làm.

Một bạn khác cùng nhóm trình bày về chủ nghĩa phân biệt giới tính (sexism) bằng cách hỏi lớp những biểu hiện của sự phân biệt giới tính mà chúng mình thấy trong đời sống hằng ngày. Chẳng hạn khi các em bé ra đời hay được mặc định con trai nên chơi robot và thích màu xanh, trong khi các em gái sẽ chơi búp bê và thích màu hồng. Cách đây một năm trong lớp xã hội học cô giáo mình cũng ví dụ một khảo sát nhỏ cô tự làm bằng cách tra các mẫu đồ chơi trên website một thương hiệu nổi tiếng. Kết quả cô để ý những món đồ cho các bé trai hay được đặt tên như “anh hùng”, “siêu nhân” với màu đen, xanh đậm; trong khi các món đồ cho bé gái được đặt tên như “công chúa”, “ngọt ngào”, hoa lan” và có màu sáng rực rỡ như hồng, đỏ. Tuy nhiên bạn mình lại cho rằng ở thế kỷ 21, bình đẳng giới [ hiểu theo nghĩa nữ giới không bị kỳ vọng phải hành động như thế này thế kia] đã có phần được cải thiện vì mọi người đang thay đổi. Một bạn trong lớp không đồng ý, bạn cho rằng không phải là “cải thiện” mà sự phân biệt [sexism] đã trở nên tinh vi hơn, khó nhận ra hơn.

Phim “Hema hema, sing me a song while I am waiting” kể về tập tục truyền thống của một nhóm người Bhutan: hễ cứ 12 năm một lần những người đăng ký sẽ đeo mặt nạ và sống chung với nhau như bình thường dưới sự giám sát của những người canh giữ. Mình nhớ trong phim, già làng đã nói việc đeo mặt nạ là để giấu đi căn tính [identity] của mỗi người mà ông định nghĩa là tên, tuổi, thậm chí là giới tính. Già làng nói “các ngươi hãy nghĩ mình đã chết và chuẩn bị được sinh ra lần nữa, ở đây các ngươi không có căn tính mà các ngươi sẽ tìm trong suốt thời gian sống tại đây, không tên không tuổi; các ngươi mặc váy để che giấu giới tính bởi vì đó là sự lựa chọn cá nhân…”

Từ lúc nào có sự phân định về giới tính (sex và gender)? Từ lúc nào “nam” hay “nữ” được kỳ vọng phải thể hiện như thế này thế kia? Có thật là tất cả các xã hội và nền văn hoá đều xếp “nữ” vào vai trò “nội trợ” và họ nhận được ít “quyền lợi” hơn so với “nam”? Có phải là “nam” thì sẽ có ít kỳ vọng hơn? Là con trai hay người nam thì sẽ như thế nào? Ý nghĩa của việc là “con gái” hay “con trai” là như thế nào về mặt sinh học, chức năng, xã hội? Liệu chúng ta có thể vượt lên trên sự phân biệt ấy không? Chúng ta ở đâu giữa các căn tính ấy? Có thể có nhiều hơn 2 giới tính không? “Giới” là gì, “tính” là gì? Ai có quyền định nghĩa và dạy ta làm thế nào để là “girl” hay “boy”? Tại sao lại có sự phân biệt đó, nó có chức năng gì cho xã hội? Ta là ai?
Mời bạn tiếp tục ngẫm nghĩ.

25/11/2016 – Bờm
Tài liệu tham khảo:
1. Girl, Jamaica Kincad https://www.youtube.com/watch?v=AHr1HYW0mKE
2. What is gender? Socialogical Approaches. Marry Holmes. https://libcom.org/files/Mary%20Holmes%20What%20is%20Gender%20Sociological%20Approaches.pdf

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s