nhân dịp “black friday” nói chuyện “fast fashion”

Rằng:

Bữa nay là “thứ sáu đen tối” (Black Friday) – ngày thứ sáu sau lễ Tạ ơn ở Mỹ, thời điểm các cửa hàng đồng loạt đại hạ giá hoặc có những chương trình ưu đãi hấp dẫn khuyến khích khách hàng mua càng nhiều càng tốt, online và offline. Không khí black friday ở Vancouver có vẻ không kịch tính như mình vẫn thấy từ các video clip trên mạng, một lý do nữa là Canada có phiên bản black friday riêng vào ngày 26/12 (sau Giáng sinh), gọi là “boxing day”. Dù vậy nếu hôm bạn ghé các cửa hàng quần áo (mặt hàng thông dụng nhất) vẫn thấy cảnh người đông như nêm, áo váy vất được xới lên tứ tung, hàng dài chờ thanh toán và âm thanh “tít tít” liên tục của máy tính tiền.

Mỗi lần thấy cảnh tượng đó mình lại cứ nghĩ đến cụm từ “fast fashion” (FF)- thời trang “mì ăn liền”; thực ra không cần phải chờ đến black friday FF mới “lên ngôi”, bình thường nó đã là một ngành công nghiệp siêu lợi nhuận rồi… FF, thường là các hãng thời trang bình dân tầm trung, chú trọng vào tối đa hóa lợi nhuận bằng cách giảm chi phí cho  nguyên liệu và nhân công; ngoài ra, để thu hút khách hàng, các hãng FF thường liên tục cập nhật các bộ sưu tập hoặc xu hướng mới khiến người dùng phải mua đồ liên tục cho “hợp mốt”. Một số hãng FF còn nổi tiếng với việc sao chép thiết kế từ các hãng cao cấp rồi sản xuất với nguyên liệu kém chất lượng hơn, trong thời gian ngắn hơn và tung ra thị trường. Nếu  bạn đi dạo trên đường Robson – con phố sầm uất nhất nhì ở Vancouver, lượn qua các cửa hàng thời trang sẽ thấy mẫu mã thay đổi đến chóng mặt, chậm là 1-2 tháng, nhanh có khi chỉ vài tuần. Với lợi thế rẻ, cập nhật xu hướng nhanh, mẫu mã đa dạng; FF  đã làm mưa làm gió trên thị trường, trở thành xu hướng tiêu dùng phổ biến.

Nhưng cái giá thực sự của FF là gì?

FF hay được phê phán dưới góc độ môi trường và đạo đức. Đối với môi trường, FF, với tính năng cập nhật xu hướng liên tục sẽ tạo ra rất nhiều sản phẩm “lỗi mốt” sau mỗi lần đổi mùa, từ đó hình thành một lượng lớn rác thải quần áo. Clip trên trang Opposing View cho thấy trung bình mỗi năm một người Mỹ vứt hơn 40kg quần áo. Các sản phẩm FF cũng triệt để cắt giảm chi phí bằng cách sử dụng nguyên liệu rẻ tiền, thường không phải cotton mà là các nguyên liệu công nghiệp có nguồn gốc từ dầu mỏ hoặc hóa chất. Nếu FF sử dụng nguyên liệu cotton thì thường cũng là các cây bông biến đổi gen hoặc được trồng với hóa chất. Và chúng ta mặc những bộ đồ ấy mỗi ngày, trực tiếp tiếp xúc với da. Chưa hết, quần áo khi được đào thải đa phần sẽ được chôn như rác hoặc tái chế (nhưng cách xử lý này cực kỳ ít); nói cách khác, những gì ta bỏ đi vẫn ở đó chứ không hề “biến mất”. FF thậm chí còn được cho là gây ô nhiễm môi trường chỉ sau dầu mỏ.

Ở góc độ đạo đức, FF hay bị chỉ trích vì bóc lột nhân công giá rẻ, chủ yếu ở các nước nghèo như Bangladesh, Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ,… Ví dụ một chiếc áo thun có giá $5 bao gồm tiền vận chuyển, quảng cáo, lợi nhuận, vốn, vv thì người công nhân làm ra chiếc áo đó sẽ nhận được bao nhiêu cho lương của mình? Chưa hết, điều kiện làm việc của các công nhân xưởng may đa phần thiếu thốn, tăng ca quá sức cũng khiến FF bị lên án. Đối với khách hàng, FF khuyến khích mua nhiều bằng cách “chạy đua” với nhau cho ra những xu hướng mới, và rác cứ tăng dần theo thời gian.

Nhân dịp black friday ngẫm nghĩ về FF nói riêng và trách nhiệm của người tiêu dùng nói chung. Mình nhớ có lần rất hào hứng bước vào cửa hàng FF, chọn được cái áo ưng ý, giở tag lên thấy “made in Vietnam”, nghĩ đến người làm ra cái áo vất vả khổ sở ra sao tự dưng thấy buồn chẳng muốn mua nữa. Lần đó là lần cuối cùng mình bước vào cửa hàng FF, cũng hơn một năm rồi; từ đó đến bây giờ mình đi sắm quần áo hình như 2 lần. Đối diện vơi FF, mình chỉ có thể sử dụng “quyền lực” của một khách hàng: nghĩ kỹ trước khi mua, mua ít lại nhưng “chất” hơn (mua chân váy đen để mặc được với hầu hết các loại áo chẳng hạn), hạnh phúc với những gì mình có mà không chạy theo “mốt”, nhìn thật sâu quá trình làm nên sản phẩm mà mình sắp sử dụng: có ai phải chịu đau khổ cho món đồ này không, mẹ thiên nhiên phải hy sinh điều gì, có cần thiết không, có đáng không?…

Lại thêm một mùa black friday không mua gì, mình vẫn ổn.

25/11/2016 – Bờm

Bạn xem thêm ở đây nha:

  1. Bài TedX phân tích về giá trị thực sự của FF https://www.youtube.com/watch?v=5r8V4QWwxf0
  2. Một số dữ liệu về tác hại của FF ở Mỹ: https://www.facebook.com/opposingviews/videos/10154239561061051/
  3. Hình trong bài lấy từ trang https://giveme-5.org/index.php/2016/08/22/fast-fashion-a-disappearing-trend/

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s