Mông Cổ không chỉ có ngựa

Rằng:

Từ xưa đến trước khi đăng bài này, mỗi lần nghe đến “Mông Cổ” là mình chỉ nghĩ về những thảo nguyên bao la, Thành Cát Tư Hãn, những người du mục và… ngựa. Lúc đầu mình cũng định dùng hình minh thảo nguyên – bầy ngựa để minh họa, chừng lại nghĩ nhân dịp này kể cả nhà nghe một vài thứ mình mới biết do chị bạn người Mông Cổ kể qua mấy lần nói chuyện và bài thuyết trình lớp ngữ văn. Trong hình là thủ đô Ulaanbaatar, nơi hơn 45% dân số tập trung  sinh sống (Dân số Mông Cổ khoảng 3 triệu người), thành phố này nhiều nhà cao tầng, xe ô tô, trung tâm mua sắm, không có ngựa chạy trong thành phố nghen.

Đất nước Mông Cổ, trước hết khác với vùng Nội Mông (Inner Mongolia) thuộc Trung Quốc; Mông Cổ giáp Nga ở phía bắc và giáp Trung Quốc ở phía nam, là quốc gia lục địa không có biển. Ngôn ngữ chính thức là tiếng Mông Cổ có hệ thống chữ viết là bảng chữ cái tiếng Nga thay cho một loại chữ truyền thống trước đó. Chị bạn mình nói đa phần người Mông Cổ hiện nay đều có thể đọc được chữ cổ nhưng không nhiều người viết được, thông thường người ta dùng loại chứ mới. Những người Mông Cổ ở vùng Nội Mông vẫn sử dụng chữ truyền thống. Chị bạn mình cũng có nói người Mông Cổ ở Mông Cổ không ghét người Mông Cổ ở Nội Mông. (Vùng Nội Mông hay được quảng bá với các hình ảnh giống nước Mông Cổ, tuy nhiên thực tế người Mông Cổ ở Nội Mông chiếm số lượng nhỏ so với người Hán và các dân tộc khác).

Khoảng gần 30% dân số Mông Cổ vẫn còn sống theo lối du mục, chủ yếu ở vùng nông thôn với hình ảnh gia súc và những ngôi nhà mái vòm dựng trên thảo nguyên. Năm loài vật linh thiêng của người nước này là ngựa, cừu, bò, lạc đà, và dê. Người Mông Cổ hiếu khách, cửa nhà hầu như không khóa để ai lỡ đường đi ngang có thể tự nhiên vào lấy thức ăn cầm hơi rồi đi tiếp. Có lẽ những người du mục hiểu sự vất vả của những cuộc hành trình xa nên không khóa cửa như tấm lòng luôn mở vậy. Người Mông Cổ cũng có tục trộm tất rất thú vị; các cặp vợ chồng mới cưới muốn có con sẽ sang nhà một gia đình (đã có em bé) trộm một chiếc tất (một chiếc thôi nha) đem về. Thành ra cửa nhà để mở suốt vậy mà lâu lâu mới có người ghé vô lấy, còn tất thì… hên xui.

Người Mông Cổ cũng có động tác chào (giống như người Thái chắp tay kiểu waii), đó là người nhỏ hơn giơi hai tay ra chào, người lớn hơn sẽ chạm hai tay mình vào người trẻ. Kể chuyện cũng là một nét văn hóa được khuyến khích gìn giữ,  nhất là hình ảnh các bà, các mẹ kể chuyện cho con cháu mình nghe. Tôn giáo phổ biến nhất ở Mông Cổ là Phật giáo Tây Tạng, câu chú thông dụng mà ai cũng ghi nhớ là Om Mani Padme Hum

Bài thuyết trình của chị bạn mình liên quan đến chủ đề người phụ nữ Mông Cổ được xã hội kỳ vọng như thế nào (tất nhiên là có kỳ vọng cho đàn ông nữa nghen, mà chị không trình bày kỹ nên mình không ghi ở đây). Có 9 điều một người phụ nữ “chuẩn Mông Cổ” cần phải thể hiện (số 9 cũng là con số linh thiêng đối với người Mông Cổ): Giỏi làm các công việc thủ công, tinh tế và sâu sắc đối với mọi người xung quanh, nhẹ nhàng đối với trẻ con, luôn thanh lịch, chung thủy với chồng, thân thiết với người nhà, hoạt bát năng nổ với cộng đồng, biết ơn người lớn tuổi, giữ trái tim trong sáng thuần khiến.

Điều mình bất ngờ nhất là chi tiết phụ nữ Mông Cổ được kỳ vọng phải hoạt bát năng nổ trong cộng đồng, nghĩa là trong một bữa tiệc hoặc một sự kiện cộng đồng, các cô gái Mông Cổ phải chủ động bắt chuyện, chào hỏi mọi người và tham gia các cuộc hội thoại sôi nổi; kj nhất là các cô im lặng lùi lũi ngồi một góc; nghe ra có vẻ hơi “lạ” với một số tiêu chuẩn cho phụ nữ từ các nền văn hóa khác.

Tuy nhiên, trong thời đại toàn cầu hóa và đô thị hóa, Mông Cổ hiện đại chắc chắn có những điểm đã thay đổi, nên mình nghe vậy chứ không “đóng khuôn” lên người Mông Cổ là phải như thế nào thế kia. Mỗi lần gặp chị bạn, mình hay trêu chị “hồi đó chị có cưỡi ngựa đi học không?”, bạn bè với nhau mới dám đùa như vậy chứ những ý tưởng kiểu như cưỡi ngựa tới lớp hay vòi nước vặn ra sữa hay được xem là các “định kiến” về Mông Cổ, cũng như phần kiến thức khiêm tốn mà ai chưa từng đọc qua về Mông Cổ sẽ khó biết.

Dẫu sao thì Mông Cổ không chỉ có ngựa nghen (dù số lượng ngựa đông hơn cả số người), còn nhiều thứ khác nữa. Mời  bạn nghe âm nhạc Mông Cổ, món này mình cũng khoái lắm đó (Người Mông Cổ có kiểu hát một lúc 2 âm vực khác nhau rất lạ, bạn thử tìm hiểu nhé. Ở Việt Nam có giáo sư Trần Quang Hải có thể hát được thể loại này). https://www.youtube.com/watch?v=JiP9WH0zN0Y

02/12/2016- Bờm

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s