Chuyện thực tập – Kỳ 1: Nghiên cứu

Rằng:
1. Đợt này mình ra Hà Nội thực tập ở một công ty chuyên về tư vấn du học với tâm nguyện sẽ được thực hành khóa marketing vừa học kỳ trước, đặc biệt là mảng marketing sản phẩm dịch vụ và sản phẩm ‘đặc biệt’ như văn hóa, lịch sử chẳng hạn. Mình hay đùa là mình đang đi tìm con đường “buôn bán” văn hóa. Có chị Ố Queo hỏi mình vì sao thích lịch sử – văn hóa lại thực tập ở công ty tư vấn du học, mình trả lời “quan trọng là em muốn học phương pháp”. Lịch sử – văn hóa cũng cần phải sống, cả về nghĩa kinh tế lẫn các giá trị tinh thần (và nhiều câu chuyện khác nữa); nó [lịch sử – văn hóa] không thể ỷ y rằng mình hay để khiến người khác quan tâm. Mình đã từng ở tận cùng của sự cực đoan đến mức giận hờn trách móc đại chúng vì sao quay lưng lại với văn hóa – lịch sử, nên bây giờ mình Bắc tiến để tìm câu trả lời đưa mình về trung đạo. Còn lý do tại sao mình chọn công ty này hay vì sao mình xin chị Sếp hướng dẫn cho mình thì lại là câu chuyện dài thiệt dài.

2. Thiệt ra cũng không dài lắm đâu, vì mình cảm nhận được sự đầu tư và tâm huyết của chị đối với công việc tư vấn du học (ngôn ngữ đường thời gọi là “có tâm”), đồng thời phương pháp làm việc của chị “có chất” nên mình biết mình phải tìm đến chị. Mỗi ngày ở công ty chị sẽ giao cho mình nhiệm vụ để xử lý, sau đó quan sát và đánh giá cách mình giải quyết vấn đề; cuối ngày hai chị em sẽ “tách chiết” những phương pháp đã sử dụng với việc tư vấn du học để áp dụng vào vấn đề văn hóa – lịch sử mà mình mang theo, chúng mình đối thoại, có phản biện, có phân tích, có đặt câu hỏi và có… đồ ăn nữa.

3. Ngày đầu tiên đi học việc, mình được hướng dẫn về kỷ luật làm việc. Chị Sếp mình đề cao kỷ luật và sự nghiêm túc dù là làm nghiên cứu hay tư vấn cho khách hàng. Mình được giao vào nhóm nghiên cứu, thi thoảng có được giao nhiệm vụ giải quyết một số việc nho nhỏ để “biết mùi”. Nếu vào phòng làm việc của công ty, bạn sẽ có cảm giác nơi đây giống thư viện: bàn ghế được xếp gọn gàng ngăn ngắn, mỗi thành viên của nhóm nghiên cứu ngồi ở nơi mình chọn và chuyên tâm làm công việc mình được giao. Không gian được yêu cầu phải giữ yên lặng để không ảnh hưởng đến công việc của người khác. À, “tua” lại một chút, trước khi yên vị tại vị trí làm việc, mình được hướng dẫn lau cái bàn bằng hai thứ khăn (khăn khô và khăn ướt) ra làm sao, cất đồ đạc gọn gàng vào tủ locker như thế nào, rửa bàn tay cho sạch trước khi vào không gian chung và sau đó thì… chiến.

4. Ngày trước đứng dưới góc độ khách hàng yêu cầu sản phẩm, mình ít khi để ý đến quá trình chuẩn bị để làm ra sản phẩm đó. Khi được giao vào nhóm nghiên cứu, mình vỡ lẽ sự công phu của việc đào xới tìm kiếm thông tin, tổng hợp, phân tích hay thậm chí “vét cạn” tất cả các trường hợp có thể là yêu cầu cần thiết để làm bất kỳ việc gì, kể cả tư vấn du học hay “kinh doanh”văn hóa – lịch sử. Chị Sếp nói “quan trọng là phải tôn trọng quy trình nghiên cứu, nghĩa là biết kế thừa trước khi sáng tạo hay phát triển”. “Kế thừa” ở đây là thu thập và học hỏi những gì đã có trước đó, hay chị Sếp gọi là “lịch sử nghiên cứu”; thậm chí thầy Trâu Lớn còn nói “cứ bắt chước đi con rồi sau đấy hẵng sáng tạo”. Chị Sếp kể khi chị tuyển dụng, đa phần các bạn đã quen thuộc với kiểu “chụp giựt”, nghĩa là khi được giao chủ đề sẽ ngay lập tức viết ra cần phải làm gì giải quyết cái gì mà chưa chịu ngồi xuống bình tĩnh nghiền ngẫm câu hỏi, tìm các tài liệu đã “cày xới” chủ đề này trước đó, so sánh đối chiếu xem ai đã giải quyết vấn đề này, vv. Ở đây chị phê phán việc làm nghiên cứu mà bỏ qua sự “kế thừa”, chưa có “vốn”, chưa hiểu cho tường tận mà đã muốn sáng tạo, giải quyết.

5. Mình ví dụ nè. Chị giao cho mình một bức thư dài hơn ba trang giấy của một bạn đang sử dụng dịch vụ tư vấn du học của công ty. Trong thư bạn liệt kê tất cả “vốn liếng” bạn có từ học lực, hoạt động ngoại khóa cho đến khả năng ngoại ngữ, nỗ lực cá nhân để tăng cơ hội được trường Đại học (ở Gia Nã Đại) chấp nhận. Thư bạn viết rất đầy đủ, nhiều cảm xúc nhưng Statement of Purpose của bạn đọc lên vẫn chưa đủ ấn tượng, cảm giác “sao sao” mà không biết “sao” chỗ nào. Mình được giao nhiệm vụ giải quyết cái “sao sao” đó. Đầu tiên mình chưa vội phân tích input [thư của bạn khách hàng] mà mở máy tìm hiểu về ngành và trường bạn ấy chọn. Đối với trường, mình tìm những phẩm chất mà trường đề cao cũng như định hướng mà họ hướng tới cho sinh viên; đối với ngành mình tìm những phẩm chất mà ngành nghề yêu cầu. Ở cả hai đối tượng, mình lọc ra hệ thống từ khóa [key words] – những từ hay xuất hiện nhất qua các bài viết hoặc những từ được nhấn mạnh, từ đó hình dung ra một bạn sinh viên tiềm năng mà ngôi trường này đang tìm kiếm.

6. Kế đến mình đọc lại thư của bạn khách hàng với góc nhìn của một người trong hội đồng tuyển sinh. Mình dùng bút chì ghi chép lại các điểm quan trọng, gạch bớt các thông tin không cần thiết, vừa đọc vừa lý giải cái “sao sao” trước đó. Mình cũng lọc ra các ý mà bạn khách nói, sau đó nhóm chúng lại thành các mảng như tiểu sử, kinh nghiệm, kỹ năng, động lực, vv. Cuối cùng mình phát hiện ra “cái sao sao” ở đây là một chút “lửa” trong thư của bạn: bạn yêu thích và muốn xin vào trường nhưng thư chưa thể hiện hết quyết tâm; đồng thời giữa bạn và hình ảnh “sinh viên tiềm năng” mà trường kỳ vọng vẫn còn khoảng cách. Dĩ nhiên đây là một sự thiên vị cho bất kỳ việc tuyển sinh hay tuyển dụng nào, thầy giáo dạy Communications mình bảo ví dụ dễ thấy nhất là khi đi phỏng vấn xin việc ta được kỳ vọng mặc vest trang trọng trong khi chính ta chưa [hoặc ít] va chạm trong môi trường ấy. Sau đấy mình hỗ trợ bạn khách sắp xếp lại bố cục thư, nhóm các ý vào các ý lớn, đưa những chi tiết có liên quan lên vào thư và buông bớt một số thông tin thừa.

7. Chị Sếp bảo chị vui lòng khi thấy mình làm như vậy vì “có thể em đã vội vàng giải quyết ngay khi chị giao thư, nhưng em đã có bước nghiên cứu và kế thừa di sản trước khi chỉnh sửa và chị đánh giá cao phương pháp này”. Sau đấy chị em mình thảo luận sâu hơn về chuyện ai cũng có thể tuyên bố làm nghiên cứu thì phải có phương pháp A phương pháp B nhưng thực sự bắt tay vào làm sẽ bao nhiêu người, chưa kể những vất vả khó khăn trong quá trình nghiên cứu sẽ khiến người ta lung lay. Mình và chị còn bàn về chuyện tác quyền bản quyền tại Việt Nam còn quá lỏng lẻo nên chuyện copy-paste diễn ra đơn giản, nội dung nghiên cưu không được coi trọng và chuyện sinh viên [theo kinh nghiệm tuyển dụng của chị] bị quen với cách làm việc bề mặt nên hầu như chị phải luôn đào tạo lại.

8. Thế nào là nghiên cứu, một công trình nghiên cưu phải như thế nào, thái độ nào khi làm nghiên cứu, phương pháp nào, kế thừa và phát triển như thế nào cho “đúng”… Ngày hôm nay mình đã giải quyết được một số câu hỏi như vậy. Mình có chia sẻ lại với chị câu chuyện người trẻ học âm nhạc dân tộc, chưa học “tới nơi tới chốn”, nghĩa là am tường hết cái nền “cổ” đã muốn cách tân âm nhạc khiến cho cái “cổ” bị mai một mà cái “mới” cũng đứng không vững; thành ra mình học nhạc cũng chỉ mong sao “đàn y chang thầy cô em là em mừng rồi, còn sự sáng tạo hay đổi mới, “chỉ cần 0.0001% khác thôi cũng đã là khác”, chị Sếp tiếp lời. Giống như chuyện “Bút bi là phủ định của bút máy” hay “Bút máy là phủ định của bút chì” vậy đó.
11/01/2017 – Bờm

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s