Canada, JICA – những kẻ …nhiều chuyện

Rằng:

  1. Hình minh họa của bài viết này là Tu viện Dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm thành lập vào năm 1840. Ngày 13/01/2017, trên trang Facebook của Tổng lãnh sự quán Canada tại TP.HCM (LSQCan) đã đăng hình Tu viện Dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm cùng với tin tức chính quyền TP.HCM đang có ý định phá dỡ tu viện để phục vụ cho kế hoạch phát triển khu đô thị mới tại quận 2, đồng thời LSQCan cũng hỏi ý kiến cư dân mạng về vấn đề này (“Bạn nghĩ có nên phá hủy một di sản còn lâu đời hơn cả Canada?”). Rất nhiều ý kiến bình luận và chia sẻ bên dưới đã đề nghị LSQCan hãy góp tiếng nói để tác động đến chính quyền TP.HCM giữ lại tu viện Dòng Mến Thánh Giá, mình cũng là một trong những người tham gia.
  2. Một bạn đã để lại câu hỏi trên bài đăng của mình rằng “Tu viện này có liên quan gì đến Canada mà lại nhờ Lãnh sự quán của họ can thiệp? Nếu với cách lập luận vì nó còn lâu đời hơn Canada [177 năm so với 150 năm lập quốc của Canada] thì khi VN muốn phá vỡ công trình kiến trúc lâu năm nào đó là phải đi đối chiếu độ tuổi với tất cả quốc gia trên thế giới để xin phép các quốc gia có con số năm thành lập có liên quan à?”. Mình sẽ trả lời bạn ấy bằng câu chuyện… ba ngôi làng cổ ở Việt Nam.
  3. Cuối năm 2016 mình có dịp đến tham quan nhà cổ ông Kiệt thuộc làng nhà cổ Cái Bè (Tiền Giang). Ở làng nhà cổ này bạn có thể đăng ký để được ở homestay ngay nhà cổ, bơi xuồng trên sông hoặc, đạp xe quanh làng rồi chiều về ăn cơm nhà do chính người miền Tây chuẩn bị. Hiện tại, mô hình du lịch này đang được bạn bè quốc tế ưa thích, lúc ở nhà ông Kiệt mình đếm được hơn mươi người đạp xe đến chơi. Làng nhà cổ Cái Bè làm mình nhớ đến làng cổ Phước Tích – ngôi làng cổ thứ hai tại Việt Nam với 29 ngôi nhà rường đậm chất Huế nói riêng và miền Trung nói chung, cũng có mô hình du lịch homestay bài bản như thế này. Gọi là bài bản bởi vì để host khách, chủ hộ phải trải qua kỳ training và được cấp chứng nhận, đồng thời thức ăn phải đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Tuần trước gặp chú Thiên Lương ở Hà Nội, chú rủ đi làng cổ Đường Lâm – làng cổ nhất Việt Nam, chú nói ở đó mình cũng sẽ được ở homestay, được ăn thức ăn đậm chất Bắc Bộ và yên tâm về chất lượng vì người dân đã được tập huấn.
  4. Nếu bạn cảm thấy mô hình của các làng cổ ở Đường Lâm, Phước Tích và Cái Bè giống nhau thì JICA (Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản The Japan International Cooperation Agency) chính là lời giải đáp cho thực tế này. JICA đã sử dụng nguồn vốn ODA của chính phủ Nhật Bản để hỗ trợ Việt Nam trùng tu ba ngôi làng, tài trợ cho việc nghiên cứu, thậm chí còn tổ chức các buổi training cho người dân để thực hiện mô hình du lịch homestay kể trên. Nhà rường đủ chuẩn làm du lịch ở Phước Tích bắt buộc phải có bằng chứng nhận của JICA, tương tự cho làng Đường Lâm và Cái Bè.
  5. Mình đã hỏi anh Cội Việt y như cách bạn ở đầu bài hỏi mình, “mắc mớ gì người Nhật đi bảo tồn di sản cho Việt Nam?”, anh nói “vì họ sẽ học hỏi về văn hóa và sau đó họ sẽ làm kinh tế”. Tất nhiên, khi lên tiếng hoặc có hành động chăm lo cho Việt Nam, LSQCan hay tổ chức JICA sẽ gây thiện cảm, xây dựng hình ảnh PR tốt đẹp trong lòng người Việt; tất nhiên việc này sẽ hỗ trợ cho việc “làm kinh tế” của họ; tất nhiên cũng phải có “lợi ích” gì đó thì họ mới làm. Nhưng biết không, bên cạnh những “động cơ” mang tính “chiến lược” ấy còn là câu chuyện học hỏi về văn hóa, câu chuyện của những “đổ vỡ” và giá trị của lịch sử – văn hóa trong sự phát triển hiện đại.
  6. Trong quyển “Lãng du trong văn hóa Việt Nam”, tác giả Hữu Ngọc đã kể câu chuyện Nhật Bản thời kỳ “phát triển thần kỳ”, khi mà giá trị kinh tế được đặt lên hàng đầu, có ngôi làng nọ đã mất dần bản sắc của mình vì không giữ được…những mái nhà tranh truyền thống. Cho đến khi giật mình vì chung quanh chỉ có mái nhà bê tông và tâm hồn con người khô cạn vì không có các giá trị “văn hóa” nuôi dưỡng, người Nhật đã quay lại tìm cách khôi phục ngôi làng nói riêng và các giá trị văn hóa nói chung. Mình gọi đây là một “đổ vỡ” hoặc bài học kinh nghiệm sâu sắc mà khi đã trải qua, người ta sẽ dễ dàng rung cảm với những trường hợp tương tự. Mình có niềm tin rằng JICA hỗ trợ Đường Lâm, Phước Tích, và Cái Bè cũng vì cảm giác “nếu không làm thì sẽ muộn màng” này. Còn ở Canada, những công trình có giá trị lịch sử – văn hóa sẽ được bảo vệ nghiêm ngặt và trở thành niệm tự hào của người Canada vì họ có câu chuyện để kể với những người khác, có căn cứ để soi chiếu và tìm về lịch sử cá nhân thông qua những hiện vật của quá khứ, hay thực dụng hơn là làm du lịch, mang lại nhiều thu lớn cho họ. Mình nhớ đêm giao thừa 2016, một nhóm các bạn đốt pháo đã khiến lửa bắt vào một ngôi nhà gỗ được đánh dấu là “di sản” gần đấy và người dân của khu vực này, không cần ai huy động, đã đổ ra đường “cứu” ngôi nhà, trong cái lạnh 0 độ; cô chủ nhà mình vừa giận vừa nói “ai lại chơi pháo ở gần di tích như thế này, đây là tài sản quốc gia đấy”.
  7. Trở lại với câu hỏi của bạn vì sao LSQCan phải can thiệp vào việc giữ hay không giữ Tu viện Dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm, mình thiệt sự cũng…không biết, có thể họ có mục đích, cũng có thể họ “nhiều chuyện”, hay chỉ đơn giản là họ có tấm lòng đối với các di tích lịch sử – văn hóa mà từ kinh nghiệm của mình, người Canada nghĩ “họ phải làm gì đó” không phải với tư cách “người Canada” mà chỉ đơn giản là công dân của một thế giới chung này mà thôi. Nếu dùng cái mác “dân tộc” để cho rằng “người Canada” không nên lo chuyện “người Việt” thì chúng mình chẳng cần phải lo lắng về giá USD tăng hay giảm, không cần bình luận kết quả tổng thống Mỹ hay số mệnh hiệp định TPP, lại càng không nên thực hiện các chiến dịch gom đủ 10 000 chữ ký trên trang change.org để đánh tiếng đến Nhà Trắng ở Mỹ, lại càng “bậy”nữa nếu nhận đồng vốn ODA của Nhật, nhỉ? Còn chuyện Việt Nam mỗi lần muốn làm gì phải phải đi so niên đại với các nước thì mình nghĩ đây chỉ là cách viết của bạn admin trang LSQCan để gây ấn tượng về tính lâu đời của tu viện mà thôi; và cho dù có lên tiếng thì LSQCan cũng không có thẩm quyền để quyết định việc giữ lại hay bỏ đi tu viện, họ chỉ có thể dùng sự ảnh hưởng để tác động đến quá trình đó mà thôi.
  8. Sau cùng, vấn đề chính của câu chuyện này vẫn là việc bảo tồn và giữ gìn những di sản văn hóa, sao cho hài hòa với sự hiện đại hóa, đô hiện hóa với tốc độ chóng mặt như hiện nay. Mình ủng hộ việc giữ lại tu viện không chỉ vì nó “cổ” đâu mà vì nơi ấy vẫn có thể đóng góp vào sự phát triển của thành phố này về kinh tế lẫn tinh thần. Về kinh tế, tu viện có thể cho phép tham quan, du lịch, hoặc chỉ làm phim, chụp ảnh (Đều là ý nghĩ thiển cận của mình thôi nhé); còn về tinh thần, nơi đây sẽ neo lại không chỉ đức tin của những người theo đạo mà còn “đóng băng” lịch sử để con cháu ta biết Sài Gòn đã từng như thế, hoặc chỉ đơn giản là khi ngán ngẩm những tòa nhà cao chọc trời, ta lại thèm nhìn một mái nhà lợp gạch đỏ và tiếng chuông chùa lúc về chiều thì sao? Mình mong sao Tu viện Dòng Mến Thánh Giá sẽ bình an ở lại với người Sài Gòn, như cách nhà thờ Đức Bà bao năm nay vẫn là một biểu tượng của thành phố này vậy.

16/01/2017 – Bờm

Bài của Tổng lãnh sự quán Canada: https://www.facebook.com/CanadaTaiHochiminh/posts/561066914092537

Bình luận của Giang Đặng: https://www.facebook.com/giang.dang.9469/posts/10154873885202008

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s