giá mình biết sợ

17264554_426488894363164_4348868132078664397_n.jpg

Rằng:

1. Trong hình là phố cổ Đại Khê (大溪老街) thuộc thành phố Tân Bắc (Xinbei) ở Đài Loan. Đây là thành phố thương nghiệp được xây dưới thời thuộc địa Nhật của Đài Loan. Nơi này từng nổi tiếng với kinh doanh trà và long não. Hôm mình đến phố xá vẫn còn chộn rộn lắm, ngoài mấy cửa hàng bán hàng lưu niệm cho khách du lịch, Đại Khê vẫn còn những khu chợ địa phương và dân bản địa vẫn đến mua bán như thường. Mình nghĩ ngoài mục đích tồn tại cho du lịch, những khu phố cổ vẫn nên “sống” vì chính nó nữa.

2. Cảm giác đi bộ trong những khu phố cổ thật khó tả, vừa đi vừa tưởng tượng nơi này của những ngày xưa người ta đã ăn mặc như thế nào, làm ăn như thế nào, nói chuyện ra làm sao; có lúc mình tưởng như mình là diễn viên trong phim cổ trang vậy đó. Mình nghĩ một thành phố nếu chỉ có những tòa nhà cao tầng hiện đại sẽ khô khan biết mấy; bên cạnh sự phát triển người ta cũng cần những giây phút hoài niệm những điều xưa cũ, cần một khoảnh khắc lắng đọng nào đó, hoặc đơn giản là một nơi đẹp đẽ để chụp ảnh. Đến nơi nào mình cũng tìm những khu phố cổ để đi dạo, chẳng trách mà ở Việt Nam mình yêu nhất Hội An.

3. Ba mình nói người Hoa ít khi sửa nhà vì sợ “mất khí”, cái khí tốt tích tụ giúp người ta làm ăn. Thành thử ra nhà cửa ở Chợ Lớn coi bộ cũ kỹ, các Chinatown trên thế giới cũng vậy, nhưng không ai biết dưới những mái nhà cũ ấy là các “đại gia”. Tình cờ sự “sợ” đó lại giữ được những khu phố cổ như thế này, giá mà người mình cũng biết sợ thì Sài Gòn đã giữ lại được Ba Son, vẫn còn chung cư Eden ở đường Đồng Khởi, và nhiều nơi chốn khác nữa.

Giá mà mình biết sợ…

12/03/2017 – Bờm

Advertisements

về chuyện áo dài cách tân

Rằng:
1. Lẽ ra mình không định viết về áo dài cách tân hay áo dài “truyền thống” (tạm gọi như vậy) bởi vì quan điểm của mình về văn hóa là “sự lựa chọn”, nhưng sớm nay mình đọc được vài bài viết lên án áo dài cách tân gay gắt quá (thậm chí “ném đá” cả người mặc) nên cũng muốn góp lại mấy lời “gỡ gạc” cho phong trào mới này. Mình không dùng tư cách một người trẻ thích bận áo dài cách tân của hiện tại để viết mà mình muốn dùng “mình” của ngày xưa: một người đã từng cực đoan “bảo vệ” cho “truyền thống” rồi dần chuyển sang sự trung dung như bây giờ.

2. Theo nhà nhiên cứu Trần Quang Đức, áo dài ở Việt Nam có cột mốc lịch sử từ năm 1744 khi chúa Nguyễn, vì muốn độc lập với đàng ngoài về chính trị và văn hóa, đã ra lệnh cho nhân dân sử dụng trang phục mới: áo dài cổ đứng có khuy. (Đọc toàn bộ bài viết: https://goo.gl/m5rjSH). Như vậy, lịch sử của áo dài chưa tới 300 năm và nếu đồng ý lịch sử Việt Nam “bốn nghìn năm văn hiến” thì mình ngờ rằng “áo dài truyền thống” là một cách nói chưa hợp lý. Nếu hỏi lại cho kỹ “áo dài truyền thống” trông như thế nào, có lẽ mỗi cá nhân sẽ cho ra một hình ảnh khác nhau về chiếc áo ấy. “Áo dài truyền thống” là những bộ áo dài có tà chấm gót chân hay chỉ ngang đầu gối như thời kỳ đầu sau khi chúa Nguyễn ban lệnh; “truyền thống” là cổ đứng, cổ thuyền; hoặc nếu “truyền thống” hơn thì áo Giao Lĩnh thời Lê có được tính hay không? “Văn hóa”, cụ thể là trang phục, nên chăng chỉ là phong cách sinh hoạt của một cộng đồng trong một giai đoạn nào đó trong dòng chảy lịch sử mà sự thay đổi [kế thừa và phát triển] là việc tất yếu. Việc lựa chọn áo dài cách tân cũng là một sự biến trong dòng chảy đó, lấy hình ảnh “truyền thống” (chưa chắc có căn cứ) để chỉ trích áo dài cách tân là nên hay không?

3. Khi bắt đầu tin rằng “văn hóa” là sự lựa chọn, mình cũng đã học cách “chấp nhận” cuộc chơi. Chúng ta không thể lên án ai đó vì họ thích áo dài cách tân hay mặc áo dài với váy, đó là sự lựa chọn cá nhân; chúng ta cũng không thể nhân danh “cái đẹp” mà đa phần là quan niệm thẩm mỹ cá nhân để phán xét cách ăn mặc của tha nhân. Áo dài cách tân có những lợi thế của mình để được lựa chọn, thiệt tình thì mình tin là nếu áo dài cách tân “hỏng” thì đã chẳng ai lựa. Như vậy vấn đề ở đây không phải là mặc áo dài cách tân hay mặc áo dài “truyền thống” mà là số lượng các sự lựa chọn mà đại chúng có thể quyết định. Nhiệm vụ của các nhà nghiên cứu hay các bạn làm trong lĩnh vực thời trang là đưa ra tất cả các lựa chọn khả dĩ, “truyền thống” có, cách tân có, áo thời Lê có, áo thời Nguyễn có, áo năm cánh có, áo form suông có, vv và để cho đối tượng thụ hưởng quyết định. Gần đây, bên cạnh áo dài cách tân còn nhóm “Đại Việt cổ phong” – tập hợp các bạn trẻ hoài cổ đã phục dựng áo Giao lĩnh và một số phục trang triều Nguyễn, ấy là đưa thêm lựa chọn cho đại chúng. Biết đâu năm sau “mốt” cho ngày Tết sẽ là áo Giao lĩnh?

4. Một số bạn lấy lý do mình yêu di sản, yêu “văn hóa” để bài xích áo dài cách tân. Theo mình, thái độ và hành động này là chưa thỏa đáng vì ta đang cho rằng áo dài cách tân không phải là “văn hóa” hay không xứng đáng được xem là “văn hóa”. Mình thì nghĩ khác. Trong công cuộc bảo tồn và phát huy văn hóa, mình cho rằng “văn hóa” phải tồn tại trong đời sống một cách sống động, ít nhất là mức độ phủ sóng của nó đủ lớn để đại chúng nhận thức về nó. Thành ra việc áo dài cách tân có mặt khắp nơi trên phố cũng là một cái hay, người nào thích sẽ tham gia trào lưu, người không thích sẽ mặc áo dài “truyền thống”, có người sẽ tìm cách cách tân cho tinh tế hơn, có người lại nghĩ làm sao để bộ áo dài “truyền thống” hấp dẫn hơn; đều là tốt cho sự tồn tại của “áo dài” cả. Bởi vậy nên ngay cả việc tranh luận một cách văn minh về áo dài cách tân hay áo dài “truyền thống” cũng hay vì vấn đề áo dài sẽ được tiếp nối.

5. Chúng ta từng tiếc nhớ một thời các chị mặc áo dài ra đường, gào thét vì đến Tết ít người bận áo dài nhưng tại sao lại không thể mở lòng đón nhận những tà áo dài cách tân phủ sóng phố phường như bây giờ? Thiệt ra thì mở lòng chấp nhận sự thay đổi và sự đa dạng thì đời sống của mình cũng sẽ dễ chịu hơn, mình không phải phẫn nộ hay lên án, vừa tốn năng lượng và làm Tết hết vui. Nên chăng là những chia sẻ làm sao mặc áo dài cho đẹp, lúc nào thì nên và không nên mặc áo dài cách tân thay vì sự chỉ trích và bài xích (mà vốn là không thể cản được dòng “lũ” này, hehe).

6. Cuối cùng, mình cho rằng câu chuyện không phải ở chiếc áo mà là ở con người, ở cái “lễ” mà chiếc áo là một biểu tượng mà xã hội đã gửi gắm vào. Mặc áo sơ mi thay bộ vest ta được kỳ vọng hành xử nhã nhặn chuẩn mực; với bộ áo dài trang trọng ta sẽ thấy “sai sai” nếu đi hai hàng hoặc cười khả ố; mặc áo dài cách tân có thể năng động thoải mái nhưng ta cũng ý thức được một chừng mực nào đó. Đừng vì chiếc áo mà làm mất vui ngày xuân, quay về bồi đắp cái gốc cái “lễ” thì hơn.
Mùng ba Tết Đinh Dậu
-Bờm

 

Canada, JICA – những kẻ …nhiều chuyện

Rằng:

  1. Hình minh họa của bài viết này là Tu viện Dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm thành lập vào năm 1840. Ngày 13/01/2017, trên trang Facebook của Tổng lãnh sự quán Canada tại TP.HCM (LSQCan) đã đăng hình Tu viện Dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm cùng với tin tức chính quyền TP.HCM đang có ý định phá dỡ tu viện để phục vụ cho kế hoạch phát triển khu đô thị mới tại quận 2, đồng thời LSQCan cũng hỏi ý kiến cư dân mạng về vấn đề này (“Bạn nghĩ có nên phá hủy một di sản còn lâu đời hơn cả Canada?”). Rất nhiều ý kiến bình luận và chia sẻ bên dưới đã đề nghị LSQCan hãy góp tiếng nói để tác động đến chính quyền TP.HCM giữ lại tu viện Dòng Mến Thánh Giá, mình cũng là một trong những người tham gia.
  2. Một bạn đã để lại câu hỏi trên bài đăng của mình rằng “Tu viện này có liên quan gì đến Canada mà lại nhờ Lãnh sự quán của họ can thiệp? Nếu với cách lập luận vì nó còn lâu đời hơn Canada [177 năm so với 150 năm lập quốc của Canada] thì khi VN muốn phá vỡ công trình kiến trúc lâu năm nào đó là phải đi đối chiếu độ tuổi với tất cả quốc gia trên thế giới để xin phép các quốc gia có con số năm thành lập có liên quan à?”. Mình sẽ trả lời bạn ấy bằng câu chuyện… ba ngôi làng cổ ở Việt Nam.
  3. Cuối năm 2016 mình có dịp đến tham quan nhà cổ ông Kiệt thuộc làng nhà cổ Cái Bè (Tiền Giang). Ở làng nhà cổ này bạn có thể đăng ký để được ở homestay ngay nhà cổ, bơi xuồng trên sông hoặc, đạp xe quanh làng rồi chiều về ăn cơm nhà do chính người miền Tây chuẩn bị. Hiện tại, mô hình du lịch này đang được bạn bè quốc tế ưa thích, lúc ở nhà ông Kiệt mình đếm được hơn mươi người đạp xe đến chơi. Làng nhà cổ Cái Bè làm mình nhớ đến làng cổ Phước Tích – ngôi làng cổ thứ hai tại Việt Nam với 29 ngôi nhà rường đậm chất Huế nói riêng và miền Trung nói chung, cũng có mô hình du lịch homestay bài bản như thế này. Gọi là bài bản bởi vì để host khách, chủ hộ phải trải qua kỳ training và được cấp chứng nhận, đồng thời thức ăn phải đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Tuần trước gặp chú Thiên Lương ở Hà Nội, chú rủ đi làng cổ Đường Lâm – làng cổ nhất Việt Nam, chú nói ở đó mình cũng sẽ được ở homestay, được ăn thức ăn đậm chất Bắc Bộ và yên tâm về chất lượng vì người dân đã được tập huấn.
  4. Nếu bạn cảm thấy mô hình của các làng cổ ở Đường Lâm, Phước Tích và Cái Bè giống nhau thì JICA (Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản The Japan International Cooperation Agency) chính là lời giải đáp cho thực tế này. JICA đã sử dụng nguồn vốn ODA của chính phủ Nhật Bản để hỗ trợ Việt Nam trùng tu ba ngôi làng, tài trợ cho việc nghiên cứu, thậm chí còn tổ chức các buổi training cho người dân để thực hiện mô hình du lịch homestay kể trên. Nhà rường đủ chuẩn làm du lịch ở Phước Tích bắt buộc phải có bằng chứng nhận của JICA, tương tự cho làng Đường Lâm và Cái Bè.
  5. Mình đã hỏi anh Cội Việt y như cách bạn ở đầu bài hỏi mình, “mắc mớ gì người Nhật đi bảo tồn di sản cho Việt Nam?”, anh nói “vì họ sẽ học hỏi về văn hóa và sau đó họ sẽ làm kinh tế”. Tất nhiên, khi lên tiếng hoặc có hành động chăm lo cho Việt Nam, LSQCan hay tổ chức JICA sẽ gây thiện cảm, xây dựng hình ảnh PR tốt đẹp trong lòng người Việt; tất nhiên việc này sẽ hỗ trợ cho việc “làm kinh tế” của họ; tất nhiên cũng phải có “lợi ích” gì đó thì họ mới làm. Nhưng biết không, bên cạnh những “động cơ” mang tính “chiến lược” ấy còn là câu chuyện học hỏi về văn hóa, câu chuyện của những “đổ vỡ” và giá trị của lịch sử – văn hóa trong sự phát triển hiện đại.
  6. Trong quyển “Lãng du trong văn hóa Việt Nam”, tác giả Hữu Ngọc đã kể câu chuyện Nhật Bản thời kỳ “phát triển thần kỳ”, khi mà giá trị kinh tế được đặt lên hàng đầu, có ngôi làng nọ đã mất dần bản sắc của mình vì không giữ được…những mái nhà tranh truyền thống. Cho đến khi giật mình vì chung quanh chỉ có mái nhà bê tông và tâm hồn con người khô cạn vì không có các giá trị “văn hóa” nuôi dưỡng, người Nhật đã quay lại tìm cách khôi phục ngôi làng nói riêng và các giá trị văn hóa nói chung. Mình gọi đây là một “đổ vỡ” hoặc bài học kinh nghiệm sâu sắc mà khi đã trải qua, người ta sẽ dễ dàng rung cảm với những trường hợp tương tự. Mình có niềm tin rằng JICA hỗ trợ Đường Lâm, Phước Tích, và Cái Bè cũng vì cảm giác “nếu không làm thì sẽ muộn màng” này. Còn ở Canada, những công trình có giá trị lịch sử – văn hóa sẽ được bảo vệ nghiêm ngặt và trở thành niệm tự hào của người Canada vì họ có câu chuyện để kể với những người khác, có căn cứ để soi chiếu và tìm về lịch sử cá nhân thông qua những hiện vật của quá khứ, hay thực dụng hơn là làm du lịch, mang lại nhiều thu lớn cho họ. Mình nhớ đêm giao thừa 2016, một nhóm các bạn đốt pháo đã khiến lửa bắt vào một ngôi nhà gỗ được đánh dấu là “di sản” gần đấy và người dân của khu vực này, không cần ai huy động, đã đổ ra đường “cứu” ngôi nhà, trong cái lạnh 0 độ; cô chủ nhà mình vừa giận vừa nói “ai lại chơi pháo ở gần di tích như thế này, đây là tài sản quốc gia đấy”.
  7. Trở lại với câu hỏi của bạn vì sao LSQCan phải can thiệp vào việc giữ hay không giữ Tu viện Dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm, mình thiệt sự cũng…không biết, có thể họ có mục đích, cũng có thể họ “nhiều chuyện”, hay chỉ đơn giản là họ có tấm lòng đối với các di tích lịch sử – văn hóa mà từ kinh nghiệm của mình, người Canada nghĩ “họ phải làm gì đó” không phải với tư cách “người Canada” mà chỉ đơn giản là công dân của một thế giới chung này mà thôi. Nếu dùng cái mác “dân tộc” để cho rằng “người Canada” không nên lo chuyện “người Việt” thì chúng mình chẳng cần phải lo lắng về giá USD tăng hay giảm, không cần bình luận kết quả tổng thống Mỹ hay số mệnh hiệp định TPP, lại càng không nên thực hiện các chiến dịch gom đủ 10 000 chữ ký trên trang change.org để đánh tiếng đến Nhà Trắng ở Mỹ, lại càng “bậy”nữa nếu nhận đồng vốn ODA của Nhật, nhỉ? Còn chuyện Việt Nam mỗi lần muốn làm gì phải phải đi so niên đại với các nước thì mình nghĩ đây chỉ là cách viết của bạn admin trang LSQCan để gây ấn tượng về tính lâu đời của tu viện mà thôi; và cho dù có lên tiếng thì LSQCan cũng không có thẩm quyền để quyết định việc giữ lại hay bỏ đi tu viện, họ chỉ có thể dùng sự ảnh hưởng để tác động đến quá trình đó mà thôi.
  8. Sau cùng, vấn đề chính của câu chuyện này vẫn là việc bảo tồn và giữ gìn những di sản văn hóa, sao cho hài hòa với sự hiện đại hóa, đô hiện hóa với tốc độ chóng mặt như hiện nay. Mình ủng hộ việc giữ lại tu viện không chỉ vì nó “cổ” đâu mà vì nơi ấy vẫn có thể đóng góp vào sự phát triển của thành phố này về kinh tế lẫn tinh thần. Về kinh tế, tu viện có thể cho phép tham quan, du lịch, hoặc chỉ làm phim, chụp ảnh (Đều là ý nghĩ thiển cận của mình thôi nhé); còn về tinh thần, nơi đây sẽ neo lại không chỉ đức tin của những người theo đạo mà còn “đóng băng” lịch sử để con cháu ta biết Sài Gòn đã từng như thế, hoặc chỉ đơn giản là khi ngán ngẩm những tòa nhà cao chọc trời, ta lại thèm nhìn một mái nhà lợp gạch đỏ và tiếng chuông chùa lúc về chiều thì sao? Mình mong sao Tu viện Dòng Mến Thánh Giá sẽ bình an ở lại với người Sài Gòn, như cách nhà thờ Đức Bà bao năm nay vẫn là một biểu tượng của thành phố này vậy.

16/01/2017 – Bờm

Bài của Tổng lãnh sự quán Canada: https://www.facebook.com/CanadaTaiHochiminh/posts/561066914092537

Bình luận của Giang Đặng: https://www.facebook.com/giang.dang.9469/posts/10154873885202008

 

tưởng là tình thương

Rằng:

Hôm qua có anh Ca Sĩ livestream giãi bày nỗi khổ anh chịu suốt hơn 30 năm qua: mẹ anh, nhờ các mối quan hệ anh có, đã liên tục mượn tiền với danh nghĩa của anh làm anh phải quần quật trả nợ. Nhiều người động viên anh, nhiều người “ném đá” anh vì bất hiếu với mẹ, nhiều người không bằng lòng việc anh đem chuyện nhà ra chợ khoe, mỗi người mỗi ý. Lại có trang báo mạng kia chia sẻ bài của anh, trách “anh có hiểu chữ ‘mẹ’ thiêng liêng như thế nào không”. Tự dưng mình thấy chữ “mẹ” mà trang báo đó nói đến sao mà nặng nề và mệt nhọc quá…

Ngày bé, mỗi lần bị mẹ cho ăn đòn mình hay mếu máo hỏi “sao mẹ làm con đau, sao mẹ không thương con?”, sau đấy lại ấm ức nghĩ mấy lời mẹ dặn phải yêu thương ông bà cha mẹ thiệt… vô nghĩa lý. Mẹ mình hay kể ông bà vất vả như thế nào để có được ba mẹ, và  mẹ cũng đã khổ cực ra sao để có mình trên đời; mình vẫn ghi nhận nhưng Bờm năm 5 tuổi chỉ cảm thấy yêu thương cha mẹ sao giống nghĩa vụ quá (?!). Cho đến ngày tình cờ lục được giấy nhập viện của mẹ lúc sắp chuyển dạ sinh mình, bác sĩ ghi “phẫu thuật do tim thai ngừng đập”, nghe ba kể lúc đó tình trạng mẹ cũng rất nguy kịch, tự dưng mình khóc rồi thấy…thương ơi là thương. chẳng cần ai bảo ban, mình thấy tình thương cứ ứa ra tự nhiên vậy thôi.

Lớn hơn chút nữa, khi đã quan sát và cảm nhận nhiều hơn, khi thiền dạy cho mình thế nào là “yêu thương có hiểu biết, mình nhận ra rằng yêu thương cũng cần phải học và công việc yêu thương không phải đơn giản cứ viện cái lý “vì…nên…” là có thể “ép” ai đó phải thương mình, cung phụng cho mình. Thành ra tình thương thực sự khó tìm nhưng những cái “tưởng là tình thương” lại nhiều; ta tưởng là khiến ai đó mang ơn thì họ sẽ mặc nhiên yêu thương mình; ta tưởng là với các danh xưng “mẹ”, “cha”, “vợ”, “chồng”, “bạn”, “người thương”,… thì mối quan hệ sẽ đương nhiên qua lại hai chiều và vĩnh cửu; ta tưởng là ta đang yêu thương người khác nhưng hình như ta chỉ thương chính mình; ta tưởng là cứ hễ “là gì” của ai đó thì họ có “nghĩa vụ”với ta, ta tưởng là… tình thương giản đơn lắm.

Trong sách “True love. A practice for Awakening the Heart”, sư ông Thích Nhất Hạnh cho rằng tình yêu thương thực sự phải có bốn yếu tố: maitri – đem lại lợi lạc và sự ân cần cho người thương;  karuna – tấm lòng vị tha để bao dung người thương; mudita – niềm hạnh phúc và lành mạnh của mối quan hệ khiến chúng ta cảm thấy thoải mái mà không phải khổ đau hay nước mắt; upeksha – sự tự do và không gian cá nhân để mỗi người trong mối quan hệ vẫn được “trưởng thành” theo cách họ muốn. Để có thể cung ứng cho người thương mình những món quà ấy, yêu thương phải là một quá trình học hỏi, luyện tập, chiêm nghiệm, và có cả sai lầm nữa. Yêu thương là một công việc nghiêm túc, thiệt đó.

Trở lại chuyện anh Ca Sĩ, mình thấy anh đáng thương hơn là đáng trách. Dù sao anh cũng đã cố gắng gánh vác trong khoảng thời gian qua nhưng trái tim bây giờ cũng mệt, tim chỉ có bagang tay mà chuyện anh phải trải qua nặng đến bốn, năm gang tay. Dĩ nhiên, nếu karuna của anh lớn hơn, có thể bao dung cho mẹ anh thì anh sẽ có cách giải quyết khác; nhưng làm sao ta hiểu được anh đã trải qua những tháng ngày như thế nào… Thành ra mình chỉ mong sao những nhà “đạo đức học” hãy bình tĩnh lắng nghe câu chuyện thay vì trách cứ anh Ca Sĩ, và dù là anh hay mẹ anh thì đều đáng thương cả thôi.

Có một buổi chiều mình và ba ngồi khóc cùng nhau, lúc đó mình chẳng thấy người ngồi khóc cùng mình là “ba” mình nữa, mình chỉ thấy ông là một con người trần thế cũng có ước muốn, có sai lầm, có sự chịu đựng, có nỗi khổ của thân phận “con người”. Lúc đó mình thương Người đến mênh mông, lạ lắm, cảm giác như tình thương đó còn lớn hơn cả chuyện đứa con phải thương “đấng sinh thành”…

Hình minh họa: Nhiếp ảnh gia Elena Shumilova

14/12/2016 – Bờm

cựu chiến binh Mỹ và lời xin lỗi muộn màng

Rằng:

Bạn còn nhớ lần trước mình đã viết bài về cuộc biểu tình của thổ dân châu Mỹ (TDCM) phản đối đường ống dân dầu 3.8 tỷ đô Dakota với hashtag #noDAPLkhông? Hai ngày sau đó, những “người bảo vệ” – cách mà TDCM gọi chính mình thay vì danh xưng “người biểu tình” đã phải đón nhận bạo lực từ phía chính quyền: đạn cao su, chó được huấn luyện để tấn công, súng điện, gậy gộc, vv. Nhưng các bộ tộc TDCM đã quyết tâm dùng hòa bình hóa giải bạo lực giữa trời gió tuyết mùa đông nước Mỹ. Chứng kiến những cảnh tượng ấy, cựu chiến binh (CCB) Mỹ đã tạo sự kiện (event) trên FB với tên gọi “Veterans Stand for Standing rock” để ủng hộ TDCM; đặc biệt hơn, hơn 2000 cựu chiến binh đã thân chinh đến Standing Rock (nơi tập trung những “người bảo vệ”, gần đường ống Dakota) để ủng hộ cùng với những người biểu tình phản đối Dakota.

Các cựu chiến binh đã tạo thành “bức tường người” ngăn lính và cảnh sát tấn công TDCM, các nhà hoạt động xã hội; họ đặt ra luật chỉ được mang mặt nạ chống hơi cay, đồ bịt tai hoặc các vật dụng bảo vệ thân thể khi va chạm nhưng TUYỆT ĐỐI không được mang rượu bia, chất kích thích, và vũ khí: ôn hòa là giá trị tối thượng phải được tôn trọng, không chấp nhận bất kỳ hành vi bạo lực nào. Cùng với các cựu chiến binh còn có Bernie Sanders – ứng cử viên tổng thống Mỹ năm 2016 và các nhà hoạt động xã hội; tất cả đã cùng “stand for Standing rock”.

Ngày 05/12/02016, lục binh Mỹ tuyên bố chính thức tạm hoãn dự án đường ống Dakota và tìm phương án thay thế (tốn kém hơn) để không ảnh hưởng đến nguồn nước và khu vực bảo tồn TDCM Standing Rock. Ngày hôm đó trên các trang mạng xã hội, từ khóa “Dakota victory” (chiến thắng) được lan truyền đi khắp nơi; hình ảnh TDCM hò reo ăn mừng với kèn trống, cựu chiến binh ôm TDCM cùng chia sẻ niềm vui, có người mắt ngấn lệ; tuyết vẫn rơi nhưng mùa đông ở Standing Rock năm nay đã không còn lạnh vì có tình người ấm áp.

Sau đấy, những cựu chiến binh Mỹ còn khiến TDCM ngỡ ngàng vì lời tạ tội và xin thứ lỗi cho tất cả những áp bức mà người Mỹ đã mang lại cho TDCM. Cựu chiến binh Mỹ xin lỗi vì đã lấy đi đất của TDCM, không thực hiện lời hứa đã ký trên giấy, khai thác khoáng sản quá mức, khắc tượng tổng thống lên ngọn núi thiêng, bắt đi những đứa trẻ thổ dân mới sinh, góp phần làm biến mất ngôn ngữ của các bộ lạc,… Một lời xin lỗi quá muộn màng và TDCM đã chờ đợi biết bao lâu để được nghe những lời tạ tội này… Bao nhiêu nước mắt rơi và cái xoa đầu tha thứ của TDCM cũng không thể quay lại quá khứ, chúng ta chỉ còn cách bù đắp vào tương lai bằng tình thương và sự tôn trọng…

Chuyện các cựu chiến binh kề vai sát cánh cùng TDCM làm nên chiến thắng ở Dakota là bài học về việc liên kết các nhóm đồng minh, bỏ qua những tị hiềm và phân biệt. Lúc đầu, những TDCM biểu tình vì mảnh đất thiêng của họ nhưng sau đấy, thông qua mạng xã hội, thông điệp “bảo vệ nguồn nước của tất cả chúng ta”, “con người không thể uống dầu”, “chúng ta không thể ăn tiền”,… đã khiến cho chuyện biểu tình Dakota vốn được xem là “chuyện của thổ dân” trở nên liên quan, và liên quan đến TẤT CẢ các nhóm trong xã hội. Cá nhân mình cho rằng TDCM là một nhóm yếu thế, do vậy khi có sự ủng hộ từ cư dân mạng trên các phương tiện thông tin và sự ủng hộ của nghị sĩ, diễn viên, nhà hoạt động xã hội hay các cựu chiến binh là một cách để “cân bằng” quyền lực, giúp TDCM đến được với chiến thắng ngày hôm nay.

Mình vẫn luôn tin mọi thứ diễn ra ở cuộc đời này đều liên quan với nhau và nó không biệt ai với ai phải chịu trách nhiệm mà tất cả chúng ta đều bị ảnh hưởng khi có chuyện gì đó xảy ra. Cũng như phong trào nữ quyền không có nghĩa là lên án đàn ông rồi biến họ thành thế lực “thù địch” mà phải làm sao để họ trở thành đồng minh của ta, cùng nhau chiến đống cho cái sai (chứ không phải lên án con người). Khi ta tạo ra một khối năng lượng đối đầu, ta sẽ nhận về sự phản công mạnh hơn như vậy; nhưng khi ta dùng tình yêu thương và sự hiểu biết để lắng nghe và kết nối với nhau, ta tạo nên nguồn sức mạnh lớn lao, hơn cả mùa đông lạnh giá và sự lạnh lùng của lòng tham con người.

Trở lại với chuyện cựu chiến binh Mỹ, người Mỹ đã xin lỗi TDCM, bao giờ người Kinh chúng ta biết ăn năn với núi rừng và đồng bào Tây Nguyên?

Xem video xin lỗi ở đây : www.facebook.com/pg/ajplusenglish/photos/?ref=page_internal

Event của hội cựu chiến binh Mỹ:https://www.facebook.com/events/1136540643060285/?active_tab=discussion

Nguồn hình: http://usuncut.com/resistance/veterans-plan-protest-support-standing-rock/

07/12/2016 – Bờm

trường-nào-đó bảy rưỡi tối

Rằng:

Ảnh minh họa là đôi bàn tay của chú Rạng –  người được xem là một trong những người đóng sách cuối cùng tại Sài Gòn; ảnh nằm trong album “Một nghề đóng sách” – một dự án học văn mà mình và các bạn đã làm năm lớp 12. “Tiền thân” của dự án này là một bài viết văn thuyết minh lấy điểm hệ số hai nhưng cô mình đã nghĩ ra cách học theo dự án với chủ đề “Sài Gòn tôi yêu” – thuyết minh những nét văn hóa thú vị của thành phố hơn 8 triệu dân. Để có được bộ ảnh cùng với một bài viết, một trailer giới thiệu, tụi mình đã đọc rất nhiều sách tham khảo viết về văn hóa Sài Gòn,đối chiếu so sánh nghề đóng sách từ lúc còn ở châu Âu thời Trung cổ cho đến khi theo người Pháp sang Việt Nam; tụi mình lục tung các forumn sách xưa để tìm địa chỉ của chú Rạng, liên lạc và “năn nỉ” chú để phỏng vấn; cô giáo cũng mời một anh nhiếp ảnh gia đường phố (street photography) tập huấn cho tụi mình cách chụp ảnh; tụi mình đến Cội Việt (một công ty chuyên về Giáo dục và văn hóa) để nghe kể sơ lược về lịch sử Sài Gòn; sau đấy mày mò các phần mềm sửa ảnh, làm việc nhóm trực tuyến, tận dụng hết các tính năng của nhóm Facebook,…

Tụi mình đã làm hết những việc ấy bằng tất cả sự hào hứng (để thi đua cùng các nhóm khác) và niềm vui. Cho đến khi cô giáo công bố điểm hệ số hai, tụi mình mới nhớ ra “Một nghề đóng sách” là bài tập môn Ngữ văn phổ thông và tụi mình đã học được nhiều thứ như thế nào: làm việc nhóm, xử lý thông tin, ứng dụng các phần mềm, kỹ năng giao tiếp (để phỏng vấn lấy tin), sau này còn học cả cách thuyết phục người khác mua sản phẩm của tụi mình trong phiên đấu giá ủng hộ từ thiện nữa.

Lúc đó vui lắm, mình chẳng có cảm giác việc “học” nặng nề, mình chỉ thấy vui.

Đã có một thời gian mình định nghĩa việc học là phải ngồi vào bàn học sau mỗi giờ ăn tối, làm hết bài tập, chuẩn bị bài mới, học thuộc lòng các khung ghi nhớ, vượt qua các bài kiểm tra với kết quả tốt, phát biểu trong lớp học, và dĩ nhiên điểm trung bình phải cao. Rồi lại có một thời gian mình “đổ vỡ” với việc học như một cỗ máy như vậy, mình “cúp học” liên tục; cả một học kỳ năm cuối cấp 3, số ngày mình nghỉ học cộng lại gần cả tháng. Thời gian đó mình dành để học đàn tranh – điều mình luôn yêu thích mà chưa có dịp làm, gặp thật nhiều người để nghe họ kể câu chuyện đời họ, tham gia thật nhiều hoạt động để thể hiện cái mình gọi là “sự  nổi loạn”. Thế mà có một lúc mình lại thấy mình “ngu”quá, vì mình lao vào làm những gì mình muốn nhưng lại không có đủ kiến thức nền tảng hay kỹ năng; trong đầu mình lúc đó lại xuất hiện quá chừng câu hỏi… Kỳ diệu thay, chính những câu hỏi đó đã giúp mình trở về con đường trung đạo – không nghiêng về một thái cực nào mà lại rất điềm tĩnh.

Mình trở lại trường học với một tâm thế khác vì những gì đọc từ sách, nghe từ thầy cô giảng hay học ở “trường lớp” mình đều quay về với những câu hỏi đang nảy nở trong lòng; có câu trả lời rồi mình lại liên hệ với “vốn liếng” mình tích lũy được từ những lần “cúp học” để so sánh, tìm giải pháp hoặc tiếp tục…đặt câu hỏi. Mình nhận ra “cúp học” không có nghĩa là không học nữa, mình chỉ “không đến trường” nhưng mình vẫn học từ đời sống ngoài kia; mình cũng nhận ra những gì từ sách, từ lý thuyết không phải là thứ khô khan bỏ đi mà nó là sự đúc kết từ nhưng quan sát, từ những suy tư… Và quan trọng nhất,mình nhận ra ở đâu cũng có thể học, không cầ phải ép bản thân “vừa ăn vừa đọc sách hoặc là ghi chép”, hay “cắm rễ” ở thư viện đến mức gục đi vì mệt mỏi thì mới gọi là “học”. Việc “học” phải bắt đầu từ những câu hỏi nội tại, từ tiếng thì thầm trong đầu thôi thúc ta đi tìm lời giải, từ trái tim đập rộn ràng vì say mê, hào hứng, và dĩ nhiên việc “học” cũng nên là sự lựa chọn phù hợp với cơ địa mỗi người; giống như tất cả chúng ta đều đi về phía chòm sao Bắc Đẩu nhưng mỗi người lại có con đường riêng để đi vậy.

Nguồn:

Bài viết “Harvard bốn rưỡi sáng”

http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/du-hoc/harvard-bon-ruoi-sang-344828.html

Bài viết “Một nghề đóng sách”

https://www.facebook.com/notes/h%E1%BB%8Dc-v%C4%83n-%C4%91%E1%BB%83-s%E1%BB%91ng/m%E1%BB%99t-ngh%E1%BB%81-%C4%91%C3%B3ng-s%C3%A1ch-nh%C3%B3m-h%C3%A0-m%C3%A3-d%C3%A2u-12i2/363156157165353

#NoDAPL, dầu mỏ, thổ dân châu Mỹ và Tây Nguyên

Rằng:

1. Mới tuần trước, thủ tướng Canada đã ký thông qua dự án đường ống dầu dẫn từ tỉnh Alberta qua thành phố Vancouver (Kinder Morgan) khiến cộng đồng thổ dân châu Mỹ (First Nations) lo lắng và phản ứng mạnh mẽ. Thổ dân châu Mỹ (TDCM) – những người sinh sống và khai phá châu Mỹ từ hơn 10 000 năm trước, trớ trêu thay lại không được trân trọng như công lao mà họ đã bỏ ra. Có rất nhiều câu chuyện bất công cho cộng đồng TDCM mà truyền thông chính thống ở Mỹ hay Canada ít đề cập đến: một góc tối của Bắc Mỹ vậy.

Trở lại với câu chuyện đường ống dầu tại Canada, từ cuối tuần trước đến nay rất nhiều thổ dân từ các bộ tộc đã tề tựu về Vancouver và biểu tình phản đối. TDCM cho rằng đường ống dầu, với nguy cơ rò rỉ, sẽ gây ảnh hưởng đến nguồn nước và môi trường, nơi sinh sống không chỉ của TDCM mà còn hơn 2 triệu người dân thành phố Vancouver, chưa kể những nơi mà đường ống dầu đi qua. Hiện thủ tướng Justin Trudeau chưa phản hồi.

2. Trong một diễn biến khác, trước dự án đường ống dầu ở Canada hơn 3 tháng, tại nước láng giềng Mỹ, hashtag #NoDAPL đã lan tỏa trên các trang mạng xã hội và mới gần đây được đưa lên một số báo chính thức. #NoDAPL là từ viết tắt của No Dakota Access Pipeline – một cuộc biểu tình khác của TDCM ở Mỹ phản đối dự án đường ống dầu Dakota nằm ngầm bên dưới con sông linh thiêng và là nguồn cung cấp nước cho rất nhiều bộ lạc sống gần đấy. Cho đến thời điểm bài viết này được dăng tải, cuối thu sắp vào đông, TDCM và những người ủng hộ #NoDAPL vẫn đang dựng lều biểu tình, một số video từ các trang media không chính thống như AJ+ cho thấy “những người bảo vệ nguồn nước” (cách “người biểu tình” tự gọi mình) phải đối mặt với hơi cay và những điều khác.

3. Mình nhớ chị Madelaine McCallum, một TDCM tại Canada, trong buổi nói chuyện ở trường mình đã chia sẻ “Lần đầu tiên trong lịch sử của TDCM, tất cả các bộ tộc đã hội tụ về Dakota, cùng nhau cầu nguyện và gửi năng lượng yêu thương đến nguồn nước – điều kiện cơ bản cho sự sống. Chúng tôi là “người bảo vệ”, không phải “người biểu tình”; và chúng tôi đang bảo vệ cho ai đấy? Con người không thể uống dầu mỏ để sống, chúng tôi bảo vệ nước là bảo vệ mẹ trái đất, bảo vệ các bộ tộc và bảo vệ cả các bạn nữa”. Những lời  này chị đã nói từ tháng trước, và bây giờ đồng bào của chị vẫn đang ôn hòa biểu tình ở ngoài kia…

4. Câu chuyện về TDCM ở Canada và Mỹ là trường kỳ những mẩu chuyện buồn về cách con người đối xử với nhau. TDCM luôn đi kèm với định kiến là những người say xỉn, thất học, lạc hậu và không thể hòa nhập với xã hội. Họ “được” gom vào sống ở các “reservation” – đặc khu dành riêng cho TDCM, nằm xa trung tâm và cách biệt với cuộc sống “bình thường”. Những đứa trẻ thổ dân “được” yêu cầu học ở các trường dành riêng cho TDCM, chị Madelaine kể có lần chị đã nghe một người, khi đến “bắt” chị đến trường đã nói “hãy đem bọn trẻ rời khỏi cha mẹ chúng”. Đối với bộ tộc của chị Madelaine, mỗi đứa trẻ giống như một “ngọn đèn” của gia đình, từ ông bà đến cha mẹ sẽ nuôi dưỡng và yêu thương đứa trẻ. Lấy đi đứa trẻ chính là lấy đi nguồn sáng đó, cắt đứt sự kết nối. TDCM cũng tin rằng mái tóc của mỗi người chứa năng lượng, và những người-tự-cho-mình-có-quyền đã buộc TDCM cắt đi mái tóc của họ – một sự “đứt gãy, mất kết nối tâm linh” theo cách dùng từ của chị Madelaine. Và nhiều thật nhiều những câu chuyện như vậy, vẫn đang diễn ra, năm 2016, thế kỷ 21.

5. Quay lại hai đường ống dầu ở Mỹ và Canada, không cần phải là một TDCM mình vẫn phản đối đường ống ấy. Nước mình uống mỗi ngày từ đấy mà ra cả mà, nước nuôi dưỡng mấy cái cây cho mình đồ ăn cũng từ đó ra, lẽ nào lại để dầu loang trong nguồn nước ấy… Trên cả xung đột giữa chính quyền và TDCM là câu chuyện về phát triển bền vững. “Phát triển bền vững” chỉ thât sự vững khi nó dung hòa được các yếu tố kinh tế – môi trường – xã hội. Rõ ràng, #noDAPL và cuộc biểu tình ở Vancouver đã cho thấy sự yếu thế của môi trường và xã hội so với yếu tố kinh tế. Rồi sau này sẽ ra sao đây?

6. Chuyện của TDCM và hai đường ống dầu đang bị phản đối làm mình liên tưởng đến cách người Kinh đối xử với đồng bào Tây Nguyên và rừng Tây Nguyên. “Rừng đã cháy và rừng đã héo”, chẳng còn những cánh rừng bạt ngàn Tây Nguyên nữa mà thay vào đó là những rẫy cafe, cao su, thậm chí rừng tạp không giữ được nước. Ta lo lắng vì đồng bằng sông Cửu Long khô cạn nhưng biết không giá mà ta giữ lấy rừng Tây Nguyên thì miền xuôi đã không cạn kiệt đến vậy. Ta cho rằng đồng bào Tây Nguyên là “lạc hậu” vì lối du canh du cư (mà thực ra là “luân canh”), ta  cho mình có quyền rồi tràn lên ấy, tạo ra một Tây Nguyên nhếch nhác như bây giờ. Kinh. Và có lẽ khi chưa thấy được hậu quả, khi chưa thiếu nước để uống, khi chưa hết đất để trồng rẫy hay nước sông Cửu Long vẫn chảy ta sẽ chưa biết sợ là gì…

30/11/2016 – Bờm

Tham khảo:

  1. Chiến dịch #NoDAPL https://www.facebook.com/ajplusenglish/videos/843345759140266/?hc_location=ufi
  2. Biểu tình ở Vancouver phản đối đường ống Kinder Morgan https://www.facebook.com/ajplusenglish/videos/847647678710074/?pnref=story
  3. Nhà văn Nguyên Ngọc nói về Tây Nguyên: http://www.thesaigontimes.vn/151530/Nha-van-Nguyen-Ngoc-Gia-chung-ta-giu-Tay-Nguyen-nhu-mot-Bhutan.html